I Love Ngoc Lan

Một Ánh Sao Sớm Tắt

MỘT ÁNH SAO SỚM TẮT
Trích Báo Trẻ (Ngày 20 tháng 3/2001)
BS. Nguyễn Văn Đức

Hai tuần trước, một sáng tôi mở E-mail, nhận được tin nữ ca sĩ Ngọc Lan từ trần loan báo trên Internet, lòng bỗng gợn chút bâng khuâng buồn bã. Tiếng hát Ngọc Lan với những âm điệu tha thiết, lâu không nghe
chợt vẳng bên taị Tôi nghĩ Ngọc Lan còn trẻ và hình như bệnh đã từ lâụ Ngay hôm đó, đã có vị gửi vào Internet những dòng mến mộ và tiếc thương.

Thứ Bảy cùng tuần, trong buổi họp mặt tại nhà một người bạn, tôi ngồi cạnh nhạc sĩ Nam Lộc:

– Anh Nam Lộc, mấy ngày trước tôi nhận được tin ca sĩ Ngọc Lan mới mất loan trên Internet. Cô ấy chắc còn trẻ?

– Đúng anh, cô ấy mới 44. Tôi vừa đi dự đám tang cô ấy hôm naỵ

– Cô ấy mất vì gì vậy anh?

– Cô ấy mất vì multiple sclerosis anh ạ. Nhiều người đồn đãi Ngọc Lan bị tiểu đường, bướu óc, AIDS…, nhưng không đúng đâu anh.

– Tội nghiệp nhỉ!

Tôi chợt nhớ đến người bạn Mỹ quen trên Seattle năm 1979, cũng bị multiple sclerosis, không biết bây giờ còn sống? Ngày ấy anh rất trẻ.

Sáng thứ Hai, anh Nam Lộc gọi tôi, hỏi về bệnh multiple sclerosis, và nhờ tôi viết một bài để đăng trên tuần báo Trẻ, số đặc biệt tưởng niệm Ngọc Lan. Vài ngày sau, qua E-mail, anh gửi cho tôi lời anh phát biểu, đại diện các anh chị em nghệ sĩ, trong tang lễ cô Ngọc Lan ngày 10 tháng 3 năm 2001. Kèm
theo, là một vài chi tiết y khoa liên quan đến vấn đề bệnh của cô Ngọc Lan. Đọc những lời chân thành của anh lúc nói câu vĩnh biệt, tôi hiểu thêm về người nghệ sĩ nhiều người thương mến. “Tuy được xem là ngôi sao sáng, nhưng nữ ca sĩ Ngọc Lan luôn luôn tỏ ra là một người khiêm tốn, hòa thuận và nhã nhặn với các bạn cùng nghề”. Tôi xúc động.

Câu chuyện về multiple sclerosis tôi viết hôm nay mang những chi tiết buồn. Multiple sclerosis (hay được gọi tắt MS) là một bệnh của hệ thần kinh (neurologic disease, không phải bệnh tâm thần). Bệnh khiến các sợi thần kinh trong óc viêm kinh niên (chronic inflammation), hư hoại vỏ bọc bên ngoài (demyelination), rồi hóa sẹo (scarring), tạo thành rất nhiều vùng mô sẹo trong óc và tủy sống. Các vùng sẹo MS trong óc và tủy sống rộng từ 1-3 ly (millimeters) đến vài phân (centimeters), theo thời gian, ngày càng rộng ra và cũng nhiều thêm. Ở Mỹ, 350 ngàn (350.000) người bị MS, và nếu không kể những trường hợp chấn thương, MS là bệnh thần kinh đưa đến tàn tật nhiều nhất, khởi đầu lúc người bệnh còn trẻ. Bệnh gây những biến chứng trầm trọng, ảnh hưởng sâu xa đến cuộc sống của người bệnh.

MS xảy ra gấp đôi cho phụ nữ, nhiều nhất trong khoảng tuổi thành niên đến 35, tuy người trẻ hơn và có tuổi hơn cũng có thể bị. Bệnh chính ở người da trắng, thuộc tầng lớp xã hội cao, ít hơn ở người Á-châu và rất hiếm ở người Phi-châụ

Nguyên nhân gây bệnh chưa được hiểu rõ. Có lẽ đây là bệnh thuộc loại tự miễn nhiễm (autoimmune disease), cơ thể tạo những kháng thể chống lại các cơ quan của chính mình, trường hợp này, những tế bào thần kinh trong óc và tủy sống. Có thể, khi nhiễm những bệnh siêu vi trùng (viral infections), cơ thể người bệnh tạo những kháng thể chống lại các siêu vi (virus), song do một bất thường nào đó, kháng thể đến làm
hư hoại luôn các tế bào thần kinh. Một vài bệnh siêu vi trùng, ở trẻ con thì nhẹ, nhưng ở người lớn lại nặng, chẳng hạn như các bệnh sốt tê liệt (poliomyelitis) và sởi (measles), khi xảy ra cho người lớn, hay để
lại những dư chứng thần kinh hơn ở trẻ con. Có lẽ, người thuộc tầng lớp xã hội cao, đời sống vệ sinh, ít có dịp tiếp xúc với bệnh tật lúc còn nhỏ, khi lớn mới nhiễm những bệnh siêu vi trùng thường xảy ra vào thời thơ ấu cho những người trong tầng lớp xã hội thấp, nên dễ bị MS hơn. Người ta nhận thấy, trong máu và nước tủy sống của người MS, lượng kháng thể chống lại rất nhiều siêu vi đo được cao hơn so với người thường. Song cho đến nay, vẫn chưa định rõ được siêu vi trùng nào là nguyên nhân gián tiếp gây MS. Bệnh không lây, nhưng có tính di truyền.

Hệ thần kinh điều hợp và chỉ huy mọi hoạt động cơ thể. MS tạo những vùng tổn thương và hóa sẹo nhiều nơi trong hệ thần kinh, tại óc lẫn tủy sống, nên gây rất nhiều triệu chứng, dễ lầm với những bệnh khác.

Triệu chứng lúc ban đầu của bệnh MS có thể nặng và rõ rệt, hoặc ngược lại nhẹ, mơ hồ khiến người bệnh không để ý. Theo hầu hết các tài liệu về MS, những triệu chứng khởi đầu hay xảy ra nhất là yếu liệt tay chân (một tay, chân hay nhiều chi), mờ mắt do viêm thần kinh thị giác, những triệu chứng về cảm giác (sensory disturbances), nhìn một thành hai (diplopia), và đi đứng không vững (ataxia).

Yếu một hay nhiều chi có khi chỉ như cảm giác mệt mỏi của tay, chân sau lúc làm việc nặng hay vận động, chân đi hơi khác thường, hoặc tay tự nhiên bớt khéo léọ. Trong giai đoạn đầu của bệnh, bác sĩ khó
khám thấy những liệt yếu rất nhẹ nàỵ

Triệu chứng về cảm giác gồm cảm giác như kim chích, nóng đau, da tê rần hoặc mất cảm giác. Triệu chứng cảm giác thường bắt đầu ở một vùng nhỏ trên tay chân, mình, đầu, sau đó trong vòng vài giờ, vài ngày, lan rộng ra những vùng xung quanh cùng bên hay qua cả phía bên kia ngườị

Đi đứng không vững do bệnh tấn công tiểu não (cerebellum) nằm phía sau đầụ Những trường hợp bệnh đã nặng, người bệnh nói cũng khó, vì tiểu não góp phần vào việc phát biểu tư tưởng bằng tiếng nói của chúng tạ Viêm dây thần kinh thị giác (optic neuritis), hay xảy ra với MS, gây giảm và mất thị giác. Thị giác bị ảnh hưởng một phần cũng do sự tổn thương của các thần kinh khác trong óc điều khiển sự vận động các bắp thịt mắt, tạo ra chứng nhìn một thành haị

Ngoài các triệu chứng chính kể trên, nhiều người bệnh còn chịu những khổ sở khác: chóng mặt; đau, liệt mặt; khả năng tri thức suy giảm; mất trí nhớ; sầu buồn; tiêu tiểu bất thường… Hệ thần kinh mang bệnh ở vô số chỗ, nên ảnh hưởng trên rất nhiều cơ quan. Các triệu chứng thường xuất hiện hoặc nặng hơn khi người bệnh tiếp xúc với hơi nóng, như khi tắm nước nóng.

Bệnh tiến triển theo nhiều lối khó đoán trước. Đa số người bệnh, sau những cơn tấn công của MS (MS attacks) kéo dài vài ngày đến vài tuần, hồi phục nhiều tháng sau đó. Nhiều người, ngoài những cơn MS cấp tính, hoàn toàn bình thường trở lại, và những cơn tấn công sau, cũng không nặng hơn những cơn đầụ Có người, những cơn tấn công sau dần nặng hơn những cơn đầu, nhưng rồi họ cũng hồi phục, hoàn toàn hoặc phần nàọ Và cũng có người, ngay sau lần tấn công đầu của MS, bệnh cứ tiếp tục và trở nặng thêm. Tính chung, 15 năm sau khi định ra bệnh MS, 20% số người bệnh vẫn có thể sinh hoạt như thường, 75% không còn làm việc được nữạ Số còn lại, bệnh nặng quá, họ qua đờị

Việc định bệnh MS nhiều khi không dễ. Dễ trong những trường hợp điển hình, một người trẻ bỗng dưng có những triệu chứng yếu liệt tay chân, giảm thị giác, nhìn một thành hai, tê, đi đứng không vững…, sau
vài ngày đến vài tuần bình thường trở lại, mỗi vài tháng những triệu chứng cũ lại tái phát. Song khó với những trường hợp bệnh mới xảy ra lần đầu, hoặc sau lần tấn công đầu của MS, người bệnh không hồi phục, bệnh tiếp tục tiến triển. Những trường hợp MS, ngay lúc đầu bộc phát, đã rất nặng, cũng rất khó định, dễ lầm với nhiều bệnh thần kinh khác, như tai biến mạch máu não (stroke), bướu óc… Nếu nghĩ đến bệnh MS, lấy nước tủy sống làm những trắc nghiệm đặc biệt tìm MS và chụp phim MRI giúp rất nhiều vào
việc định bệnh. Phim MRI có thể cho thấy rõ những vùng mô sẹo trong óc và tủy sống.

Việc trị liệu MS cũng rất phức tạp, nhắm mục đích ngừa các cơn MS tái phát, cố gắng ngăn chặn sự tiến triển của căn bệnh, và chữa những triệu chứng hầu giúp người bệnh vui sống. Các thuốc dùng trị MS
gây nhiều phản ứng phụ quan trọng, nên cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ chuyên khoa thần kinh (neurologist), bác sĩ chính (primary care physician), và thân nhân chăm sóc cho người bệnh.

Nữ ca sĩ Ngọc Lan không may bị multiple sclerosis nặng, định ra 7 năm trước, chữa trị lần lượt bởi hai vị bác sĩ, phải vào bệnh viện ba lần. Cô trút hơi thở cuối cùng vào lúc 8 giờ 25 phút sáng ngày 6 tháng
3 năm 2001 tại bệnh viện Vencor, thành phố Westminster, Californiạ Một vị bệnh nhân của tôi, suôi gia với gia đình Ngọc Lan, cho biết hôm tang lễ 10 tháng 3, người ái mộ cô đến dự lễ đứng chật nhà thờ, đông
đầy ngoài chỗ cô an giấc nghìn thu, và nay đã hơn một tuần, song ngày nào cũng vẫn có nhiều người viếng mộ, tỏ lòng thương tiếc. Bà còn nói, Ngọc Lan tính tình hiền hậu, trong gia đình ai cũng thương.

Anh Nam Lộc ạ, giữa trời đất mênh mông, có lẽ mỗi người chúng ta sinh ra đời dưới một vì saọ Một ánh sao buồn đã sớm tắt, với sự tiếc thương của rất nhiều ngườị Còn chăng chỉ những dư âm vang vọng, những hình và ảnh trong các đĩa nhạc, cuộn băng, trong tâm tưởng chúng tạ

“Trời xanh đôi lúc cũng thật bất công, trong thời gian gần đây, ông đã lấy đi những nhân vật được hàng triệu người yêu mến khi họ còn rất trẻ, và nữ ca sĩ Ngọc Lan đã ở vào trường hợp bất công đó”. Anh nói đúng, Trời xanh đã thật bất công với Ngọc Lan. Ngồi viết những dòng này, bên tai tôi không hiểu sao lại mơ hồ vẳng tiếng hát Ngọc Lan, trong, cao, ẻo lả và rất buồn…

BS. Nguyễn Văn Đức

5 Comments

  1. Chao ban TNS.

    Vay la ban da co TRE MAGAZINE so ra ngay 15-Mar-2001 tuong niem Ngoc Lan roi phai khong? Chuc mung ban.

    Comment by Truong Chi — 7/9/2003 @ 1:00 am
  2. Bạn Trương Chi
    Tôi không có số báo Trẻ mà bạn nói. Bài này do một bạn đã gởi đến cho chúng tôi. Chúng tôi vẫn chờ số báo Trẻ ngày 15 tháng 3 năm 2001 (hoặc bản sao) mà bạn hứa sẽ gởi cho chúng tôi.

    Comment by TNS — 7/9/2003 @ 12:13 pm
  3. Gủi Trọng và TNS.

    Mình sẽ gửi cho một người bạn từ Vietnam qua Cali vào ngày 6-Aug-2003. Mong các bạn kiên nhẫn một thời gian nữa. Mình chỉ có một cuốn duy nhất nên phải nhờ người thân đem qua Mỹ cho các bạn. Các bạn sẽ return lại cho Truong Chi nhé.

    Have a nice day.

    Comment by Truong Chi — 7/9/2003 @ 11:58 pm
  4. Chào Trương Chi .Cho tôi gọi tên nhe vì không biết bạn bao nhiêu tuổi .
    Tôi cũng là fan của NL từ lâu rồi .Tôi chưa từng nghe nói đến TRE MAgazine .Có phải chỉ toàn những bài viết tưởng niệm NL không , thế thì hay quá.Cho tôi hỏi bây giờ có thể tìm mua ở đâu ?Cám ơn Trương Chi nhe.

    Comment by myall — 7/19/2003 @ 9:59 am
  5. “TIENG CA DEM”

    Khong hieu sao bai viet cua anh hay nhu vay ma anh lai lay ra khoi website? Anh co the dem tro lai cho moi nguoi thuong lam khong? Cam on anh nhieu.

    LTH.

    Comment by ANH TRUONG CHI THAN MEN — 8/6/2003 @ 2:15 pm