I Love Ngoc Lan

Chiếc Xe Đạp, chuyện ngắn của Hồ Dzếnh.

| tinhlamlo

Các bạn yêu mến Ngọc Lan thân mến!
Nghe nói cô Ngọc Lan thích thơ của Hồ Dzếnh, tôi tìm kiếm mãi mới ra một bài do ông viết. Đây là bài văn, chớ không phải bài thơ, và tôi xin lỗi trước nếu các bạn không thấy bài “ăn jeu” với chương trình Ngọc Lan của chúng ta. Dầu sao mình cũng có thể để bài này một thời gian ngắn cho mọi người cùng đọc, sau đó xóa đi cũng được. Đọc để hiểu thêm về một người đã là một trong những người thi văn nhân mà cô Ngọc Lan đã ái mộ.

Đây nói sơ sơ về Hồ Dzếnh:

…Năm 1946, Hồ Dzếnh tản cư từ Phát Diệm về Thanh Hóa, cưới vợ, rồi dắt díu nhau lên khai phá miền sơn cước, vẫn sống không nổi, lại kéo nhau về đồng bằng. Tại đây, đứa con thứ hai của nhà thơ ra đời vào tháng bảy, 1949. Hồ Dzếnh thuật lại một giai đoạn gian truân của mình bằng giọng kể của cậu bé này. Chuyện đời của một nhà giáo. Chuyện về một chiếc xe đạp cũng cọc cạch như chủ nó. Chuyện đã xảy ra hơn nửa thế kỷ qua. Chuyện vẫn còn đang xảy ra hôm nay, từ nhà giáo tới nhà thơ…

Ở một làng ven rừng, cách xa Hà Nội hai trăm cây số, tôi đã ra đời trong một hoàn cảnh chưa ổn định. Cái đầu tiên tôi cần nói, là chúng tôi nghèo đến nổi không đêm nào không có tiếng bàn bạc to nhỏ của cha mẹ tôi về đồng tiền. Mẹ tôi lo lắng nhiều, nên đã hai phen, tôi bị xúc động trong bụng mẹ. Một lần tôi cựa quậy, thiếu chút nữa cái màng bọc thai rách ra. Lần thứ hai, tôi làm lộn xộn bụng người mẹ lên, vì giòng sửa nuôi tôi đâm ra thiếu. Mỗi lần như vậy, tôi đều bị một chất nước khai khai, hăng hăng mằn mặn hòa vào mùi gay gắt của lá ngải cứu trấn áp, nên đáng lý làm xẩy thai, tôi lại nằm yên.
Một hôm tôi nghe có tiếng vải bạc xé ra. Cha tôi đã hy sinh hai cái áo lót cũ dể làm tã lót tôi. Tã được nhuộm mực Tàu hòa vào nước lá chàm, hung hung một màu tro mát mắt. Tôi cố nhớ mãi mà không nhớ được những thứ nào khác nữa, ngoài cái thúng treo lên làm võng để đưa ru tôi.
Ba giờ chiều vào một tiết Thu dịu, một hài nhi xé lòng mẹ ra đời, quấn mình trong cái tã cũ và chiếc áo sợi thay chân.
Trong khi đó, ở một trường huyện nhỏ thiết lập tạm trong miếu thờ Thánh Hoàng, một tôn sư đang giảng bài văn Pháp cho học sinh nghe: “Tờ-ra-vai-ơ là làm việc, bố-cu là nhiều lắm, giơ là tôi. Giơ tờ-ra-vai-ơ bố-cu là tôi làm việc nhiều lắm…” Thầy giáo giảng nghĩa rất kỹ, đến nỗi tất cả học sinh đều nhớ in vào trí. Thầy tận tâm, ngoài chức phận đã đành, lại còn một cớ nữa: cuối tháng rồi! Học sinh cần phải được vui lòng để nộp tiền học sớm.
Bài giảng hết, thầy sửa soạn đứng lên và run run hỏi:
– Hôm nay có em nào xung phong trả tiền học cho ban quản trị trước không?
Lớp học lạnh ngắt như… hơi đồng. Niềm hy vọng phất phớ đậu rồi bay từ mặt này sang mặt khác. Không một ai lên tiếng Thầy chờ nữa, chờ nữa. Một em nhỏ đứng phắt lên:
– Thưa thầy, người nhà con bảo tiền học mỗi tháng nặng lắm, nên còn phải thu xếp.
Thầy ngước mắt lên nhìn tấm lịch. Hôm nay đã là mùng hai. Ông thủ quãn mắt toét ngày làm việc ở trường, tối đến đi học lớp bình dân, ngồi đợi ba hôm nay mà chưa thu được đồng nào cả.
Thầy giáo nói cho đỡ trống trải:
– Không. Là thầy nhắc các anh như vậy. Cũng nên thanh toán đi cho ban giám đốc khỏi nhắc. Chớ thầy chỉ biết dạy học thôi.
Lớp học vẫn im lặng. Đôi mắt thầy dạo lên trên năm mươi mấy anh học trò. Bỗng thầy nhìn đăm đăm vào một anh lớn nhất rồi hỏi đùa:
-Anh Tước, anh vẫn cưỡi “xe đạp chân đi học à?”
Anh học trò tên là Tước cười cười :
– Dạ, con vẫn định mua xe, nhưng chưa chọn được. Hôm nào con phải nhờ thầy xem giúp.
Ý nghĩ thoáng đến làm thầy giáo run. Thầy nghĩ đến cái xe đạp của mình. Thầy muốn bán nó đi. Bởi vì vợ thầy đã đẻ, con thầy những hai đứa còn non mà lương hàng tháng lại chậm và ít. Đành rằng bán xe thi chỉ có nước đi bộ, kéo lê hàng mấy chục cây số đến trường nọ. Nó chỉ phải cái tội là hay dở chứng luôn. Lúc thì đứt xích, lúc lại long cá, lúc phì hơi. Đi nhanh, nó kêu kèn kẹt, chồm lên ở những mô đất lồi lõm. Nhưng ân nghĩa tào khang cũng còn bằng mấy so với đôi chân cuốc bộ.
Thầy mới có ý định bán xe mà đã thấy buồn rười rượi. Các đống sắt kia chỉ đáng giá vài trăm là hết nước. Nhưng tình khắng khít kỷ niệm mới thật là to, là nặng. Phải những hôm chiều trời bảng lảng, tan buổi học về, bánh xe kêu ro ro trên con đường đê nghe thật vui tai lạ. Đứa con của thầy giáo ngồi phía trước, sung sướng được bố đưa đi chơi. Và cũng có những mưa lạnh, xe trườn trên lớp bùn làm quắn bánh lại, mồ hôi người đạp lẫn vào lớp nước tát lên xe. Rất nhiểu khi xe nằm ỳ ở rìa đường ruộng. Cái thất vọng tưởng chừng như bao la, gieo thành nỗi căm tức lên mấy thanh sắt hình tam giác, hình tròn, hình vòng cung, đường kính.
Nhưng khổ nhất là lúc người phải cõng xe, dò dẫm băng qua những chiếc cầu tre ẽo ợt. Đến giữa cầu, cây tre run lên, lớp lạt đứt, cả người cả xe run thành một điệu xiếc bất đắc dĩ. Sắt đè lên vai, ê ẩm, tiến cũng dở, lùi cũng nguy. Nước sông dưới kia chảy xiêt, liệng đống sắt xuống lại không đành. Chỉ còn cách bò sấp, xe cõng trên lưng, trưởn từng đoạn một. Rồi cả xe lẫn người nằm ngất ờ bờ cỏ, trong thiên tâm sự bi đát có lẫn điệp khúc anh hùng ca!
Đến lúc này, thầy giáo sắp bán người bạn sắt quấy rầy nhưng lại là ân nhân kia đi. Để nuôi sống những sinh mạng khác mà cái tồn tại cần thiết hơn là cái trọng lượng hai mươi cân. Đợi tan buổi học, thầy giáo gọi Tước lại, nói khẽ:
– Tôi định mua một chiêc xe đạp khác, nếu anh muốn lấy, tôi để lại với giá ủng hộ.
Người học trò nhìn thầy mọt cách kinh ngạc. Không phải kinh ngac vì thầy dám bán xe, mà vì xe của thầy khó lòng bán nổi… Trông nó thô kệch thế nào! Niên hiệu xa mờ, dấu xe cằn cỗi không đảm bảo được chút nào cả. Gả chồng cho một cô gái đứng tuổi gù lưng lấy một chàng thanh niên còn dễ hơn là bán chiếc xe vào loại đó. Mắt người học trò đương lơ láo thì thầy giáo đã nhấn mạnh thêm:
– Tôi đã bảo anh đừng e ngại. Xe càng cổ càng bền. Cái này tôi đã dùng mười năm nay. Anh cứ lấy, tôi vừa cho, vừa biếu. Đáng lẽ tôi thưởng cho anh vì sức học giỏi, nhưng tôi nghĩ chưa phải lúc.

(Kỳ tới tiếp)

Comments Off on Chiếc Xe Đạp, chuyện ngắn của Hồ Dzếnh.

No Comments